| Bielsko-Biała. Zamek Sułkowskich - Muzeum |
|||
|
ul. Wzgórze 16 (Zamek)
43-300 Bielsko-Biała
tel.(033) 822 06 56
fax: (033) 811 10 35
strona www: www.muzeum.bielsko.pl
email: info@muzeum.bielsko.pl
Otwarte:
Zamek / Galeria Zamkowa:
od wtorku do piątku: 09:00 - 17:00
sobota - niedziela: 10:00 - 15:00
|
bilet cały
|
14,00zł
|
|
bilet ulgowy
|
7,00zł
|
|
bilet rodzinny
|
30,00zł
|
|
przewodnik w języku polskim
|
50,00zł
|
|
przewodnik w języku angielskim i niemieckim
(po wcześniejszym uzgodnieniu terminu) |
60,00zł
|
|
przewodnik w języku polskim (wystawy czasowe:
Galeria Wystaw Czasowych, Galeria Zamkowa-Baszta, Galeria Zamkowa-Strzelnica) |
15,00zł
|
|
przewodnik w języku angielskim (wystawy czasowe:
Galeria Wystaw Czasowych, Galeria Zamkowa-Baszta, Galeria Zamkowa-Strzelnica) |
20,00zł |
W Zamku mieści się Muzeum Bielska-Białej. Historię miasta można zgłębiać poprzez obejrzenie m.in.: wystawy historyczno-archeologicznej, zbrojowni i pokoju myśliwskiego, salonu muzycznego, wystawy etnograficznej, galerii malarstwa XIX i XX wieku, wystawy sztuki XIV - XVII wieku oraz nowej ekspozycji - wnętrza.
Wystawy stałe:
• zbrojownia i pokój myśliwski
• ekspozycja sztuki XIV do XVII w.
• salon muzyczny
• salon biedermeyer
• galeria malarstwa polskiego i obcego XIX i XX w.
• galeria współczesnej sztuki regionu
• ekspozycja historyczna i archeologiczna
• ekspozycja etnograficzna
• wnętrza z eksponatami po rodzinie Sułkowskich
Dział Archeologii specjalizuje się w gromadzeniu muzealiów archeologicznych oraz prowadzeniu własnej działalności badawczej. Działalność ta obejmuje teren Podbeskidzia, szczególnie obszar Śląska Cieszyńskiego. W zakresie badań terenowych dział prowadzi współpracę z Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie, Uniwersytetem Śląskim w Opawie oraz muzeami w Frýdku-Místku i Novym Jičinie.
Zbiór muzealiów archeologicznych będący w posiadaniu działu ma charakter regionalny. Zawiera przede wszystkim zabytki archeologiczne z obszaru byłego województwa bielskiego. Materiały te reprezentują wszystkie okresy - od najstarszych śladów pobytu człowieka na tych terenach w epoce kamienia do czasów nowożytnych.
Większość zbiorów działu pochodzi z badań wykopaliskowych. Warto podkreślić, iż znaczną część jego zasobów stanowią zabytki pozyskane w trakcie badań własnych prowadzonych na terenie starego miasta w Bielsku oraz stanowisk prehistorycznych z obszaru Śląska Cieszyńskiego.
Do najciekawszych eksponatów należą zabytki prehistoryczne dokumentujące najstarsze ślady pobytu człowieka na Podbeskidziu. Pochodzą one z badań wykopaliskowych prowadzonych na osiedlach prehistorycznych w Grodzisku, gmina Zator, w Jaworzu oraz w Cieszynie-Krasnej. Zbiór ten uzupełniają nieliczne dary pochodzące z odkryć przypadkowych, takie jak narzędzia kamienne, w tym siekierki i toporki z okresu neolitu.
Cenną grupę muzealiów stanowią również materiały średniowieczne z obrębu założeń obronnych Podbeskidzia. Należy do nich bogaty zespół zabytków z zamków w Oświęcimiu, Bielsku-Białej i Kobiernicach oraz dworów obronnych w Spytkowicach, Graboszycach i Czańcu. Zwrócić należy uwagę na bogaty zestaw różnorodnych form ceramiki naczyniowej oraz liczne egzemplarze średniowiecznych wyrobów metalowych w postaci kluczy, grotów bełtów do kuszy, podków i innych.
Niezwykle interesującą kolekcję stanowi zbiór kafli piecowych pochodzących z Zamku Sułkowskich w Bielsku oraz dworu obronnego w Spytkowicach koło Oświęcimia. W zestawie tym najcenniejsze egzemplarze stanowią kafle herbowe właścicieli miasta Bielska oraz ciekawe przykłady kafli gotyckich i renesansowych.
Zbiory Działu Etnografii liczą około czterech tysięcy pozycji inwentarzowych. Są to eksponaty pochodzące przede wszystkim z terenu byłego województwa bielskiego. Największą ich część stanowią elementy strojów ludowych (od końca XIX wieku do dnia dzisiejszego) cieszyńskich, góralskich (Beskid Śląski), pszczyńskich, laskich (przede wszystkim z okolic Białej) i wilamowickich.
Ciekawie przedstawia się zwłaszcza kolekcja srebrnej biżuterii, noszonej głównie w kobiecym stroju cieszyńskim, obejmująca pasy, napierstniki, czyli tzw. orpanty, broszki oraz hoczki-zapinki do serdaków-żywotków cieszyńskich. Zbiór tych ostatnich liczy prawie 1500 sztuk. Wykonano je pod koniec XIX i w I połowie XX wieku zarówno techniką odlewu, jak i filigranu.
Część z nich posiada punce imienne pozwalające ustalić wykonawcę. Wśród hoczków odlewanych ciekawie prezentują się zapinki z motywami figuralnymi (różnego rodzaju lwy, orły dwugłowe, skrzydlate smoki, syreny, aniołki, amorki, jelenie, pawie, gołębie), wiele jest także motywów roślinnych. Hoczki filigranowe mają najczęściej kształt stylizowanych liści i kwiatów wypełnionych esownicami, ślimacznicami i kółeczkami. Licznie prezentowane są także same żywotki oraz czepce naczółkowe z koronkowymi czółkami wykonanymi technikami klockową, szydełkową i igiełkową.
W zbiorach znajdują się również tkaniny dekoracyjne, duży zbiór haftów (jedno- i wielokolorowe, krzyżykowe, płaskie, angielskie, richelieu) oraz szydełkowe koronki koniakowskie.
Sztuka ludowa obejmuje zarówno dawne malarstwo, rzeźbę i oleodruki, jak i sztukę współczesną: rzeźbę, płaskorzeźbę, malarstwo oraz malarstwo na szkle. Część zbiorów stanowią także zabawki i ptaszki wykonane z drewna.
Plastykę obrzędową reprezentują szopki, maski obrzędowe i gwiazdy kolędnicze. Szopki tworzą zbiór bardzo różnorodny, od skrzynek oklejonych papierem z kilkoma postaciami wyciętymi ze sklejki bądź kartonu, przez kryte słomą budynki przypominające wiejskie zabudowania z postaciami wyrzeźbionymi w drewnie, po architekturę kościelną charakterystyczną dla szopek kukiełkowych. Dwie z nich nawiązują do architektury Bielska i Białej. Najstarsza z szopek, nieznanego autorstwa, pochodzi z Godziszki z przełomu XIX i XX wieku. Maski wykonane są najczęściej z drewna. Najpopularniejsze są maski Żyda, Diabła i Śmierci, a także kozy kolędnicze. W zbiorach znajdują się również przebrania Cygana, Cyganki oraz Koni z grupy tzw. Dziadów kolędujących do dziś w Sylwestra i Nowy Rok w niektórych wsiach Beskidu Żywieckiego.
Dział posiada również przedmioty i sprzęty gospodarstwa domowego, eksponaty związane z rzemiosłami ludowymi (przede wszystkim tkactwem i obróbką drewna) oraz uprawą roli i hodowlą.
Dział Historii od poczatku swego istnienia gromadzi dokumenty cechowe Bielska i Białej, datowane od XVI do XX wieku (przywileje, księgi cechowe, statuty, rejestry członków, świadectwa wyzwolin), dokumenty dotyczące regionu, od XVIII do XX wieku (moralności, wyznaniowe, zaświadczenia szkolne, kontrakty kupna - sprzedaży gruntów, akta magistrackie), materiały dotyczące organizacji społecznych, instytucji społeczno-kulturalnych działajacych na terenie Bielska, Białej i regionu w XIX i XX wieku (Teatr w Bielsku, Stowarzyszenie Byłych Wojskowych w Białej, Stowarzyszenie “Czytelnia Polska” w Białej, Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół”, Stowarzyszenie “Bilitia Schlaraffia”) oraz czasopisma z XIX i XX wieku. Bogato prezentuje się dokumentacja ikonograficzna miast Bielska i Białej w postaci kart pocztowych i widokówek z XIX i XX wieku.
Na szczególną uwagę zasługuje kolekcja dzieł kartograficznych zawierająca najstarsze atlasy, mapy i plany. Interesujące są dwa klocki, które zawierają około 170 ręcznie kolorowanych map datowanych od XVI wieku.
Dużą wartość historyczną, a także artystyczną posiada kolekcja fotografii z lat 1860-1939 pochodząca z atelier fotograficznych Bielska i Bialej.
Liczną grupę w dziale stanowi numizmatyka i medalierstwo. Numizmatykę reprezentują monety starożytne (I wiek p.n.e.-IV wiek n.e.), polskie i śląskie (XI-XVIII wiek), współczesne pamiątkowe oraz zbiór banknotów zastępczych Górnego Śląska i Ziem Odzyskanych z lat 1916-1948. Natomiast w zbiorach medali najliczniejsze są medale polskie bite z okazji wydarzeń historycznych, politycznych, na cześć wybitnych osób oraz medale śląskie.
W zbiorach licznie prezentowana jest falerystyka (XIX i XX wiek) w postaci odznaczeń, odznak, emblematów organizacji wojskowych, paramilitarnych, oddziałów polskich, a takze zaborczych (Austro-Wegry).
W dziale tym znajdują się też tłoki pieczętne cechowe, pieczęcie miejskie (także na dokumentach) z okresu XVI-XX wieku. Gromadzone są tu równiez sztandary organizacji politycznych i społecznych działających na terenie miasta i regionu.
Dział zbiera materiał archiwalny związany ze słynnym polskim akwarelistą Julianem Fałatem (1853-1929) w postaci bogatej korespondencji, dokumentacji fotograficznej, dyplomów i odznaczeń oraz archiwalia dotyczące działalności literackiej i społecznej pisarki cieszyńskiej Marii Wardas (1907-1986).
Z okresu historii najnowszej dział kolekcjonuje pamiątki związane z działalnoscia "Solidarności" na Podbeskidziu w latach osiemdziesiątych (czasopisma, książki, ulotki, plakaty itd.).
Biblioteka fachowa. W 1926 roku w Muzeum Miejskim w Bielsku istniała biblioteka, która liczyła 400 pozycji. W latach trzydziestych biblioteka ta stale powiększała swoje zbiory dzięki przychylności burmistrza dr. Franciszka Przybyły. Zbiorami muzealnymi oraz biblioteką-archiwum opiekował się zatrudniony na cały etat kustosz. Zbiory były dostępne dla zainteresowanych czytelników w niedziele i święta od godziny 10:00 do 12:00 oraz na każde życzenie za określoną opłatą. W styczniu i lutym 1945 roku wskutek działań wojennych zbiory zostały narażone na dewastację i rozproszenie, zaginęły wszelkie katalogi, co uniemożliwiło rewindykację książek.
Jesienią 1945 roku z mienia opuszczonego i poniemieckiego udało się stworzyć zbiory muzealne i biblioteczne o poważnej wartości historycznej i naukowej. Archiwalia książąt Sułkowskich przejęte zostały przez Państwowe Zbiory Archiwalne i przewiezione do Pszczyny. Wojewódzka Zbiornica Księgozbiorów w Katowicach pod kierunkiem dr. Franciszka Szymiczka dokonała niezwykle szybkiej selekcji pozostałych zbiorów i wywiozła wybrane dzieła z Bielska (starodruki, rękopisy i dokumenty miejskie - około 2 tysięcy egzemplarzy).
Obecne zbiory biblioteki (około 13 tysięcy woluminów) podzielono na trzy działy: Zbiory Ogólne, Specjalne (64 starodruki - wydane przed 1800 rokiem) i Nietypowe.
Jedno z ciekawszych dzieł to "Con Dichiarationi..." (Sonety i wiersze) Petrarki wydane w Wenecji w 1564 roku, tłoczone w drukarni mistrza Nicolo Apresso. Książka zawiera sześć drzeworytów oraz piękny sygnet drukarski.
Inną interesującą pozycją jest druk wydany w Wittenberdze w 1539 roku - ze względu na niezachowaną stronę tytułową możemy jedynie domniemywać, iż jest to "Rutschlag von der Kirchen..." autorstwa Marcina Lutra. Kartografię reprezentuje atlas J. Ch. Herenberga zawierający 19 map z lat 1743-1776 wydanych w Norymberdze (miedzioryty ręcznie kolorowane). Ciekawą pozycją jest rękopis - tzw. "Inwentarz wilamowski" (kościoła w Pisarzowicach), założony w 1636 i prowadzony do około 1725 roku z wieloma cennymi zapisami (spisy inwentarzowe z kościoła św. Marcina w Pisarzowicach oraz spisy osób ochrzczonych w tym kościele).
Biblioteka służy w pierwszej kolejności pracownikom muzeum w ich codziennej pracy, a następnie osobom piszącym prace naukowe.
Zbiory Działu Sztuki liczą blisko pięć tysięcy eksponatów datowanych od starożytności po czasy współczesne. Najstarszym eksponatem jest fragment twarzowy pokrywy mumii wykonanej w Egipcie w pierwszym tysiącleciu przed Chrystusem. W zbiorach działu znajduje się ciekawy zespół gotyckich rzeźb i obrazów z przepięknym tryptykiem powstałym na przełomie XV i XVI wieku w Antwerpii, z rzeźbioną centralnie sceną Bożego Narodzenia oraz liczne obrazy o tematyce religijnej od XVII do XX wieku. Najciekawszą kolekcję stanowi zbiór malarstwa, grafiki, rzemiosła artystycznego, porcelany, fajansu, szkła, srebra, cyny, tkaniny, mebli i różnego rodzaju bibelotów pochodzący z XIX i początku XX wieku, a związany z okresem dynamicznego rozwoju bielsko-bialskiego mieszczaństwa. Należą do niego portrety lokalnych elit społeczno-politycznych autorstwa m.in.: P. M. Bohúňa, M. Strzegockiego, E. Świerkiewicza i J. Stokłosińskiego. Osobny zespół stanowią teki grafik secesyjnych wydawane w latach 1898-1920 przez Jahresmappe der Gesellschaft für vervielfältigende Kunst in Wien. Bogato reprezentowane są zbiory malarstwa i grafiki XX i XXI wieku, począwszy od prac artystów okresu Młodej Polski (J. Stanisławski, J. Malczewski, A. Karpiński, S. Filipkiewicz, V. Hofman, S. Czajkowski, L. Wyczółkowski i inni), środowiska artystycznego Bielska i Białej okresu 20-lecia międzywojennego (J. Fałat, A. Bunsch, J. Glasner, F. Zitzman, B. P. Oczko, V. Strauss, R. Harlfinger), po dzieła artystów tworzących w tym regionie współczesnie (członkowie Grupy Beskid: J. Bieniek, K. Kopczyński, J. Zipper, J. Grabowski, Z. Zwolski, M. Kwaśny; A. Biedrawa, E. Delekta, J. Hołard, M. Kliś, B. Krzysztof, T. Sztwiertnia i szereg innych), a także prace malarskie i graficzne laureatów Bielskiej Jesieni.
Interesującym, ze względu na silny rozwój organizacji cechowych na terenie obu miast, jest zespół eksponatów związanych z cechami rzemieślniczymi, głównie postrzygaczy sukna, krawców, tkaczy, sukienników, rzeźników i szewców. Cynowe wilkomy, dzbany, kufle, srebrne i złocone zawieszenia cechowe, skórzane i metalowe tarcze oraz intarsjowane i kute lady cechowe (ówczesne kasy pancerne i sejfy) pochodzą z okresu od XVII do XIX wieku.
W zbiorach działu znajduje się również bardzo bogata kolekcja miniatur z XVIII i XIX wieku malowanych na kości, płótnie, porcelanie, płaskorzeźbionych w kości i wosku; militariów, tj. broni białej i palnej, broni myśliwskiej oraz różnego rodzaju elementy związane z uzbrojeniem od XVI do XX wieku, a także wyroby kowalstwa artystycznego.
Zamek
Wznoszący się w centrum Bielska-Białej zamek jest najstarszą i największą zabytkową budowlą stojącą na terenie historycznego miasta Bielska. Według legendy w jego miejscu miał znajdować się niegdyś gródek rozbójników, napadających na podróżujących kupców. Książę opolski Kazimierz († 1229/30) miał zdobyć ową fortalicję i wytępić zbójców, zaś w miejscu tym wystawić zameczek myśliwski, który z czasem rozbudowany został do postaci okazałego zamku, przy którym rozwinęło się miasto Bielsko.
Najstarsze części zamku pochodzą z XIV wieku, przez następne stulecia był stopniowo rozbudowywany i przekształcany. Jest typem zamku miejskiego, od początku włączonego w system fortyfikacji Bielska, zarazem tworzącego najsilniejszy element jego obwarowań. Przez stulecia pełnił rolę śląskiej warowni granicznej, najpierw strzegąc granicy księstw dzielnicowych cieszyńskiego i oświęcimskiego, od połowy XV wieku granicy państwowej czesko-polskiej, a od 1526 roku austriacko-polskiej. Od końca XVI wieku rola obronna zamku malała i przekształcał się on coraz bardziej w rezydencję szlachecką. Współczesny wygląd budowli pochodzi z czasów ostatniej wielkiej przebudowy z 2 połowy XIX wieku, która zatarła całkowicie jej dawne cechy stylowe. W latach 1899-1973 w miejscu widocznego obecnie od strony wschodniej ceglanego muru oporowego stał ciąg tzw. bazarów, tworzących efektowną podbudowę architektoniczną dla bryły zamku. Niestety, bazary wyburzono w związku z poszerzaniem ulicy Zamkowej.
Zamek wzniesiony przez władających Księstwem Cieszyńskim Piastów przez ponad dwa stulecia służył jako jedna z ich siedzib. Od 1572 roku był centrum administracyjno-gospodarczym samodzielnego bielskiego państwa stanowego, którym władali przedstawiciele szlacheckich rodzin Promnitz, Schaffgotsch, Sunnegh, Solms i Haugwitz. W 1752 roku owo państwo stanowe podniesione zostało do rzędu księstw i przeszło w ręce familii Sułkowskich. Księstwo bielskie istniało do 1849 roku, kiedy to podczas wprowadzania w Austrii nowoczesnego podziału administracyjnego, likwidującego stare struktury feudalne, jego tereny weszły w skład bielskiego starostwa powiatowego. Sam zamek oraz liczne dobra w okolicy miasta pozostawały w posiadaniu Sułkowskich do 1945 roku. Po II wojnie światowej zamek przejęty został przez Państwo Polskie jako mienie poniemieckie i służył jako siedziba licznych instytucji kulturalnych. Od 1983 roku jego jedynym użytkownikiem jest państwowe Muzeum w Bielsku-Białej, podległe śląskim władzom samorządowym w Katowicach.
Opracowano na podstawie materiałów promocyjnych Muzeum.
Więcej: http://www.muzeum.bielsko.pl/
