Paweł Dunin-Wąsowicz, redaktor naczelny alternatywnego pisma kulturalnego  „Lampa i Iskra Boża”, otrzymał dofinansowanie na wydanie poprzedniej powieści Małgorzaty Rejmer.  Autorka jednak okazała się osobą nad wyraz ambitną i zakomunikowała Wąsowiczowi, że skoro już się nią ktoś poważnie zainteresował, to ona napisze nową książkę, lepszą. I było to mądra decyzja, której rezultatem jest Toksymia (wyd. „Lampa i Iskra Boża”, Warszawa, 2010).

O książce jest dość głośno w mediach, co jest dla mnie zaskoczeniem, ponieważ jest to literatura alternatywna. Rejmer nie pisze romansów, które zawsze dobrze się kończą, daleka jest od kryminału i sensacji. Zatem skąd to zainteresowanie młodą pisarką? Przecież my tak kochamy piękno! Jeśli  coś jest brzydkie musi być przerobione na piękne, a jeśli naprawdę już się nie da, to w najlepszym wypadku musi być zasłonięte! W Toksymi już sama okładka książki może odstraszyć potencjalnego czytelnika.  Na głównym planie znajduje postać z odpadającym  z czoła płatem skóry, po ramieniu sunie tłusty  pędrak z ludzką głową. To już nawet nie brzydota, to już ohyda i rozkład. Podobnie z bohaterami Toksymii – żyją, a są prawie umarli. Ich psychiki gniją za życia. Niszczą siebie sami, ale też niszczą ich najbliżsi. Bohaterów łączą skomplikowane społeczne relacje. Autorka zbudowała surrealistyczny i groteskowy świat, pełen sprzeczności.

Czytając Toksymię przenosimy się do Grochowa, którego życie przypomina zamknięty ekosystem, który aż kipi obrazami rozkładu i zionie odpychającym zapachem. Toksymia jest światem toksycznych związków, toksycznego środowiska i toksycznego życia. Bohaterami się najzwyklejsze osoby, bo nie od dziś wiadomo, że to co najbardziej zwykłe staje się przez to niezwykłe. Adzie zatruwa życie ojciec, który wciąż planuje swoje samobójstwo. Życie Jana zatruwa się samo, jego mieszkanie przypomina grobowiec. Lucynie zniszczył życie jej mąż, a  młodej dziennikarce -  Annie pan Tadeusz – warszawski powstaniec. Mimo wszystko najbardziej mi  żal Longina. On jako jeden był niewinny, ot zwykły człowiek, który nikomu nie przeszkadzał, a którego los pokarał  odbierając mu wszystko to,  co zdołał dla siebie zatrzymać. Ponadto powieść burzy stereotypy, uczy dostrzegać mnogość perspektyw i punktów widzenia. Dla mnie najważniejsze jest w tej książce nowe spojrzenie na powstanie warszawskie i na pana Tadeusza, który brał w nim udział.  Oczywiście nie obejdzie się bez szukania winnego zaistniałej w książce sytuacji, czarnego charakteru .
Czy wszyscy bohaterowie zasłużyli na to co ich spotkało? Bądźmy rozsądni - każdy ma coś na sumieniu i nikt nie może w pełni dostać od czytelnika rozgrzeszenia, poza wcześniej wspomnianym Longinem, oczywiście. Proza Rejmer jest godna uwagi i potraktowania jej z należytą uwagą.

Toksymia to książka, która przypomina, że toksyczny i pełen brzydoty świat istnieje i to istnieje obok nas, a może i w nas (sic!). Jednak my nie chcemy otwierać tej książki w obawie, że ubrudzimy się tym gnijącym i toksycznym światem. To nie pasuje do ogólnie przyjętej wizji tego, co nas otacza, to nie pasuje do tego, co widzimy na co dzień w telewizji i w kinie.  A może po prostu się boimy, że  i w sferach naszego życia znajdą się zakamarki przypominające życie bohaterów z warszawskiego Grochowa?
***
Szerzej zainteresowanych Małgorzatą Rejmer i Toksymią odsyłam do obszernego wywiadu w „Lampie i Iskrze Bożej”, nr 1-2, 2010, s.12-16 i na stronę www.lampa.art.pl

Opracowanie: Anna Manthei

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -